Akt notarialny to dokument o wyjątkowej mocy prawnej, który potwierdza dokonanie ważnych czynności, takich jak sprzedaż nieruchomości, darowizna czy ustanowienie służebności. Choć powszechnie uważa się, że raz sporządzony akt jest "nie do ruszenia", w rzeczywistości polskie prawo przewiduje mechanizmy, które pozwalają na jego podważenie lub unieważnienie. Zrozumienie tych procedur jest kluczowe dla każdego, kto znalazł się w sytuacji, gdy ważność podpisanego dokumentu budzi wątpliwości.
Aktu notarialnego nie można cofnąć u notariusza można go unieważnić sądownie
- Akt notarialny korzysta z domniemania prawdziwości, ale czynność prawna w nim zawarta może zostać unieważniona.
- Unieważnienie aktu odbywa się wyłącznie na drodze sądowej, nie ma możliwości jego "cofnięcia" u notariusza.
- Wyróżnia się nieważność bezwzględną (od początku, bez przedawnienia) i nieważność względną (czynność ważna do momentu uchylenia się od jej skutków).
- Główne przyczyny unieważnienia to wady oświadczenia woli, takie jak brak świadomości, błąd, podstęp czy groźba, a także sprzeczność z prawem lub pozorność.
- Na uchylenie się od skutków prawnych z powodu błędu lub groźby masz rok od wykrycia wady lub ustania stanu obawy.
- Skutkiem unieważnienia jest powrót do stanu prawnego sprzed dokonania czynności, co wiąże się z obowiązkiem zwrotu wzajemnych świadczeń.
- W przypadku darowizny istnieje dodatkowa możliwość jej odwołania z powodu rażącej niewdzięczności, co stanowi odrębną ścieżkę prawną.
Akt notarialny: dokument o szczególnej mocy, ale nie "nie do ruszenia"
Jako prawnik z wieloletnim doświadczeniem, często spotykam się z przekonaniem, że akt notarialny jest dokumentem absolutnie nienaruszalnym. Rzeczywiście, akt notarialny jest dokumentem urzędowym, sporządzonym przez notariusza osobę zaufania publicznego. Korzysta on z domniemania prawdziwości, co oznacza, że to, co jest w nim zapisane, uznaje się za zgodne z prawdą, dopóki nie zostanie udowodnione inaczej. Jego moc prawna jest zatem bardzo wysoka. Jednakże, muszę jasno podkreślić, że nawet tak solidny dokument nie jest absolutnie "nie do ruszenia". Kluczowe jest zrozumienie, że nie podważamy samego dokumentu jako takiego, lecz czynność prawną, która została w nim zawarta. To właśnie oświadczenia woli stron, ich zgodność z prawem i rzeczywistą intencją, są przedmiotem ewentualnego kwestionowania.
Potoczne "cofnięcie" a prawne "unieważnienie": kluczowe rozróżnienie
W potocznym języku często słyszę pytania o możliwość "cofnięcia" aktu notarialnego. Należy sobie jasno powiedzieć: nie ma prawnej możliwości "cofnięcia" aktu notarialnego u notariusza po jego sporządzeniu i podpisaniu. Notariusz, po dokonaniu czynności, nie ma już uprawnień do jej anulowania czy unieważnienia. Jego rola polega na sporządzeniu dokumentu zgodnie z wolą stron i obowiązującymi przepisami. Jeżeli jednak strony chcą zmienić lub zakończyć stosunek prawny wynikający z aktu (np. rozwiązać umowę sprzedaży), muszą dokonać nowej czynności prawnej, również w formie aktu notarialnego. Jeśli natomiast mówimy o wadach samej czynności, jedyną drogą jest postępowanie sądowe. W prawie rozróżniamy tu dwie główne kategorie: stwierdzenie nieważności czynności prawnej (tzw. nieważność bezwzględna) oraz uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli (tzw. nieważność względna lub wzruszalność).
Dlaczego unieważnia się czynność prawną, a nie sam dokument?
To bardzo ważne rozróżnienie, które często umyka osobom niezwiązanym z prawem. Akt notarialny jest niczym innym jak formą dokumentującą oświadczenia woli stron. To swoista "skorupa" prawna, która nadaje tym oświadczeniom szczególną moc i pewność obrotu prawnego. Jeżeli jednak same oświadczenia woli czyli to, co strony faktycznie chciały osiągnąć i w jaki sposób to wyraziły są wadliwe, to właśnie ta czynność prawna (np. umowa sprzedaży, darowizny) jest przedmiotem unieważnienia. Sąd nie unieważnia fizycznego papieru z pieczęcią notariusza, ale orzeka, że skutki prawne wynikające z treści tego dokumentu nigdy nie nastąpiły lub przestają obowiązywać. Akt notarialny pozostaje jako dowód, że taka czynność była podejmowana, ale jego treść traci moc wiążącą.
Kiedy akt notarialny jest nieważny z mocy prawa? Zrozum nieważność bezwzględną
Nieważność bezwzględna czynności prawnej to najdalej idący skutek wadliwości. Oznacza ona, że czynność prawna jest nieważna od samego początku (ex tunc), czyli traktuje się ją tak, jakby nigdy nie została dokonana. Co istotne, na nieważność bezwzględną może powołać się każdy, kto ma w tym interes prawny, a roszczenie o stwierdzenie takiej nieważności nie przedawnia się. Oznacza to, że nawet po wielu latach można domagać się uznania czynności za nieważną, jeśli istniały ku temu podstawy prawne. To bardzo silny argument w przypadku poważnych uchybień.
Brak świadomości lub swobody: gdy strona nie wie, co podpisuje (art. 82 k. c. )
Jedną z najpoważniejszych przesłanek nieważności bezwzględnej jest sytuacja, gdy oświadczenie woli zostało złożone w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli (art. 82 Kodeksu cywilnego). Dotyczy to przypadków, gdy osoba podpisująca akt notarialny nie była w stanie zrozumieć jego treści lub konsekwencji, albo nie mogła swobodnie podjąć decyzji. Przykładami mogą być osoby cierpiące na choroby psychiczne, niedorozwój umysłowy, a także te, które w chwili podpisywania aktu znajdowały się pod wpływem przemijających zaburzeń psychicznych (np. silne upojenie alkoholowe, działanie narkotyków, bardzo wysoka gorączka połączona z majaczeniem). W takich sytuacjach, niezależnie od formy dokumentu, czynność prawna jest bezwzględnie nieważna.
Sprzeczność z prawem lub zasadami etyki: kiedy umowa łamie fundamentalne reguły
Czynność prawna jest również nieważna, jeśli jest sprzeczna z ustawą albo ma na celu obejście ustawy, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności nieważność względną. Podobnie, nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Oznacza to, że nie można skutecznie dokonać czynności, która narusza fundamentalne normy prawne lub moralne obowiązujące w społeczeństwie. Przykładem może być umowa, która ma na celu oszustwo, wyzysk, czy też jest sprzeczna z dobrymi obyczajami, np. sprzedaż nieruchomości za symboliczną złotówkę, gdy faktycznym celem jest ukrycie majątku przed wierzycielami.
Pozorność czynności: gdy umowa sprzedaży ukrywa darowiznę (art. 83 k. c. )
Innym przypadkiem nieważności bezwzględnej jest pozorność czynności prawnej (art. 83 Kodeksu cywilnego). Mamy z nią do czynienia, gdy strony składają oświadczenie woli drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. Oznacza to, że strony umawiają się, że ich oświadczenia nie mają wywołać skutków prawnych, a często pod tą pozorną czynnością ukrywają inną, rzeczywistą czynność prawną. Klasycznym przykładem jest sytuacja, gdy strony zawierają umowę sprzedaży nieruchomości, a w rzeczywistości jest to darowizna. Robi się to często w celu uniknięcia podatku od darowizny lub ukrycia faktycznego charakteru transakcji. W takim wypadku pozorna umowa sprzedaży jest nieważna, a ważność ukrytej darowizny ocenia się według jej własnych przesłanek.
Kto i kiedy może powołać się na nieważność bezwzględną? Brak ograniczeń czasowych
Jak już wspomniałem, na nieważność bezwzględną może powołać się każdy, kto ma w tym interes prawny. Nie tylko strony aktu, ale również ich spadkobiercy, wierzyciele, a nawet osoby trzecie, których prawa zostały naruszone przez taką czynność. Co więcej, sąd ma obowiązek wziąć nieważność bezwzględną pod uwagę z urzędu, jeśli tylko poweźmie o niej wiadomość. Najważniejsze jest jednak to, że roszczenie o stwierdzenie nieważności bezwzględnej nie ulega przedawnieniu. Możemy więc, teoretycznie, po 20 czy 30 latach dochodzić unieważnienia aktu, jeśli udowodnimy, że od samego początku był on dotknięty jedną z wymienionych wad. To daje ogromne możliwości ochrony prawnej w przypadku poważnych naruszeń.
Wady oświadczenia woli, które dają furtkę do działania: Nieważność względna
Obok nieważności bezwzględnej, Kodeks cywilny przewiduje również tzw. nieważność względną, inaczej zwaną wzruszalnością czynności prawnej. W tym przypadku czynność prawna jest ważna od momentu jej dokonania, ale dotknięta jest wadą, która daje uprawnionej osobie możliwość uchylenia się od jej skutków prawnych. Dopóki osoba ta nie złoży stosownego oświadczenia lub nie wystąpi do sądu, czynność prawna pozostaje w mocy. To kluczowa różnica w stosunku do nieważności bezwzględnej, gdzie czynność jest nieważna od samego początku.
Działanie pod wpływem błędu: co musi się stać, by sąd uznał Twoją pomyłkę? (art. 84 k. c. )
Błąd jako wada oświadczenia woli (art. 84 Kodeksu cywilnego) to jedna z częstszych przyczyn prób podważenia aktu. Aby sąd uznał błąd za podstawę do uchylenia się od skutków prawnych, musi on spełniać kilka warunków. Przede wszystkim, błąd musi być istotny, czyli taki, że gdyby składający oświadczenie woli nie działał pod jego wpływem, nie złożyłby oświadczenia tej treści. Ponadto, błąd musi dotyczyć treści czynności prawnej, a nie np. pobudek, które skłoniły do jej dokonania. Co więcej, jeśli oświadczenie woli było skierowane do innej osoby (np. w umowie), to błąd musi być wywołany przez tę osobę, choćby bez jej winy, albo osoba ta musiała o błędzie wiedzieć lub z łatwością mogła go zauważyć. Przykładem może być zakup działki, która według zapewnień sprzedającego miała być budowlana, a w rzeczywistości okazała się rolna to błąd co do właściwości przedmiotu umowy.
Podstęp, czyli celowe wprowadzenie w błąd przez drugą stronę (art. 86 k. c. )
Podstęp (art. 86 Kodeksu cywilnego) to kwalifikowana forma błędu. Różnica polega na tym, że w przypadku podstępu, błąd jest celowo wywołany przez drugą stronę czynności prawnej. Oznacza to, że jedna ze stron świadomie i z zamiarem wprowadzenia w błąd, posługuje się nieprawdziwymi informacjami lub zataja istotne fakty, aby skłonić drugą stronę do złożenia oświadczenia woli. Działanie podstępne może polegać zarówno na aktywnym działaniu (np. fałszowanie dokumentów), jak i na zaniechaniu (np. zatajenie informacji o wadach nieruchomości). W przypadku podstępu nie ma znaczenia, czy błąd był istotny, czy dotyczył treści czynności prawnej, czy też był łatwo zauważalny wystarczy sam fakt celowego wprowadzenia w błąd.
Groźba jako powód do unieważnienia: kiedy przymus staje się argumentem prawnym? (art. 87 k. c. )
Oświadczenie woli złożone pod wpływem groźby (art. 87 Kodeksu cywilnego) również może być podstawą do uchylenia się od skutków prawnych. Groźba musi być bezprawna, co oznacza, że nie może być zgodna z prawem (np. groźba zgłoszenia przestępstwa nie jest bezprawna, jeśli przestępstwo faktycznie miało miejsce). Musi być także poważna i wywoływać u zagrożonego obawę, że jemu samemu lub innej bliskiej osobie grozi poważne niebezpieczeństwo osobiste lub majątkowe. Przymus musi być na tyle silny, że skłonił osobę do złożenia oświadczenia woli, którego w innych okolicznościach by nie złożyła. Przykładem może być podpisanie aktu sprzedaży nieruchomości pod groźbą pobicia lub zniszczenia mienia.
Masz tylko rok! Kluczowe terminy na podważenie aktu
W przypadku wad oświadczenia woli, które prowadzą do nieważności względnej, czas odgrywa absolutnie kluczową rolę. W przeciwieństwie do nieważności bezwzględnej, gdzie roszczenie nie przedawnia się, tutaj obowiązują ściśle określone terminy. Ich przegapienie skutkuje utratą prawa do podważenia aktu, nawet jeśli wada faktycznie istniała. Dlatego tak ważne jest szybkie działanie i świadomość tych ograniczeń.
Jak liczyć roczny termin przy błędzie i groźbie?
Kodeks cywilny precyzyjnie określa, od kiedy należy liczyć roczny termin na złożenie oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych:
- W przypadku błędu, termin ten liczy się od dnia jego wykrycia. Nie od dnia podpisania aktu, ale od momentu, gdy osoba zorientowała się, że działała pod wpływem mylnego wyobrażenia o rzeczywistości.
- W przypadku groźby, termin liczy się od dnia, w którym ustał stan obawy. Oznacza to, że liczy się od momentu, gdy osoba przestała obawiać się spełnienia groźby, a tym samym odzyskała swobodę w podjęciu decyzji.
To bardzo ważne rozróżnienie, które daje pewną elastyczność, ale jednocześnie wymaga udowodnienia, kiedy faktycznie nastąpiły te momenty.
Co się stanie, jeśli przegapisz termin? Utrata prawa do działania
Konsekwencje przekroczenia rocznego terminu są jednoznaczne i bardzo poważne. Po jego upływie, uprawnienie do uchylenia się od skutków prawnych wygasa. Oznacza to, że nawet jeśli błąd lub groźba faktycznie miały miejsce i mogłyby stanowić podstawę do unieważnienia aktu, to z powodu spóźnienia nie będzie już możliwości skutecznego podważenia czynności. Akt notarialny, mimo pierwotnej wady, stanie się w pełni skuteczny i niepodważalny. Jest to mechanizm mający na celu zapewnienie pewności obrotu prawnego, dlatego tak istotne jest, aby w przypadku podejrzenia wady oświadczenia woli, jak najszybciej podjąć kroki prawne.
Jak unieważnić akt notarialny krok po kroku? Procedura sądowa
Skoro już wiemy, że aktu notarialnego nie można "cofnąć" u notariusza, a jedyną drogą jest postępowanie sądowe, warto przyjrzeć się, jak taka procedura wygląda w praktyce. Jest to proces złożony, wymagający precyzji i znajomości prawa, dlatego zazwyczaj wymaga wsparcia profesjonalnego pełnomocnika. Pamiętajmy, że sąd nie działa z urzędu w przypadku nieważności względnej to my musimy wykazać inicjatywę.
Od czego zacząć? Konsultacja prawna i analiza szans
Zawsze, ale to zawsze, zalecam rozpoczęcie od szczegółowej konsultacji z prawnikiem adwokatem lub radcą prawnym. Specjalista pomoże ocenić, czy w Twojej sytuacji istnieją realne podstawy do unieważnienia aktu notarialnego, a jeśli tak, to na jakiej podstawie prawnej. Prawnik przeanalizuje zgromadzone dokumenty, wysłucha Twojej historii i oceni szanse powodzenia w sądzie, a także wskaże potencjalne ryzyka i koszty. To kluczowy etap, który pozwala uniknąć niepotrzebnych wydatków i frustracji związanych z bezzasadnym procesem.
Składanie pozwu o ustalenie nieważności: gdzie i jak to zrobić?
Jeśli prawnik potwierdzi zasadność roszczenia, kolejnym krokiem jest złożenie pozwu o ustalenie nieważności czynności prawnej do sądu. Pozew ten powinien być skierowany do sądu rejonowego lub okręgowego, w zależności od wartości przedmiotu sporu (np. wartości nieruchomości). W pozwie należy szczegółowo opisać stan faktyczny, wskazać podstawę prawną żądania (np. art. 82 k.c. o braku świadomości, art. 84 k.c. o błędzie) oraz przedstawić wszystkie dowody. Należy również uiścić opłatę sądową, która w sprawach majątkowych jest uzależniona od wartości przedmiotu sporu i może być znacząca.
Dowody, bez których nie wygrasz sprawy: dokumentacja medyczna, świadkowie, opinie biegłych
W procesie o unieważnienie aktu notarialnego dowody są absolutnie kluczowe. Bez solidnych dowodów, nawet najbardziej przekonująca historia nie wystarczy. Do najczęściej wykorzystywanych dowodów należą:
- Dokumentacja medyczna: W przypadku braku świadomości lub swobody (art. 82 k.c.), kluczowe są zaświadczenia lekarskie, historia choroby, opinie psychologiczne czy psychiatryczne, które potwierdzą stan zdrowia osoby w chwili podpisywania aktu.
- Zeznania świadków: Osoby, które były obecne przy zdarzeniach poprzedzających podpisanie aktu, lub które mogą potwierdzić stan psychiczny czy fizyczny strony, obecność groźby, podstępu czy okoliczności błędu.
- Opinie biegłych: W sprawach dotyczących stanu zdrowia psychicznego często niezbędna jest opinia biegłego psychiatry lub psychologa, który oceni zdolność osoby do świadomego i swobodnego wyrażenia woli. W przypadku błędu co do przedmiotu umowy, może być potrzebna opinia biegłego rzeczoznawcy.
- Dokumenty: Korespondencja, e-maile, nagrania, inne umowy, które mogą potwierdzić istnienie wady oświadczenia woli.
Ciężar dowodu: dlaczego to Ty musisz udowodnić istnienie wady?
W polskim procesie cywilnym obowiązuje zasada ciężaru dowodu (art. 6 Kodeksu cywilnego). Oznacza to, że to na osobie, która kwestionuje ważność aktu notarialnego, spoczywa obowiązek udowodnienia istnienia wady oświadczenia woli lub innej przesłanki nieważności. Sąd nie będzie aktywnie szukał dowodów na Twoją korzyść. Musisz przedstawić konkretne fakty i dowody, które przekonają sąd o zasadności Twojego roszczenia. Jest to często najtrudniejszy element procesu, wymagający skrupulatności i strategicznego planowania.
Wyrok zapadł, co dalej? Skutki prawne i majątkowe unieważnienia umowy
Uzyskanie prawomocnego wyroku sądu stwierdzającego nieważność czynności prawnej to ogromny sukces, ale to jeszcze nie koniec drogi. Skutki takiego wyroku są bardzo daleko idące i mają wpływ zarówno na sferę prawną, jak i majątkową stron. Kluczowe jest zrozumienie zasady ex tunc, czyli działania wstecz tak jakby czynność nigdy nie została dokonana.
Powrót do stanu pierwotnego: obowiązek zwrotu świadczeń
Głównym skutkiem unieważnienia umowy jest powrót do stanu prawnego sprzed jej dokonania. Oznacza to, że strony są zobowiązane do zwrotu wzajemnych świadczeń. Jeśli na przykład unieważniono umowę sprzedaży nieruchomości, kupujący ma obowiązek zwrócić nieruchomość sprzedającemu, a sprzedający musi zwrócić kupującemu otrzymaną cenę. W praktyce może to być skomplikowane, zwłaszcza jeśli pieniądze zostały już wydane, a nieruchomołość została zmieniona lub obciążona.
Unieważnienie aktu a zwrot nieruchomości: jak to wygląda w praktyce?
W przypadku unieważnienia aktu notarialnego dotyczącego nieruchomości, np. umowy sprzedaży, darowizny, czy zamiany, skutek jest taki, że osoba, która nabyła prawo do nieruchomości, w świetle prawa nigdy tego prawa nie nabyła. W praktyce oznacza to, że nieruchomość "wraca" do poprzedniego właściciela. Jeśli nowy właściciel dokonał w nieruchomości ulepszeń, może domagać się zwrotu ich wartości. Jeśli nieruchomość została sprzedana osobie trzeciej, sytuacja staje się jeszcze bardziej skomplikowana, ponieważ może być konieczne dochodzenie roszczeń od osoby, która sprzedała nieruchomość, nie będąc jej faktycznym właścicielem.
Księga wieczysta po wyroku: dlaczego sam wyrok to nie wszystko?
Należy pamiętać, że sam prawomocny wyrok sądowy stwierdzający nieważność czynności prawnej nie powoduje automatycznej zmiany wpisów w księdze wieczystej. Księga wieczysta jest rejestrem publicznym, który odzwierciedla stan prawny nieruchomości, ale wymaga formalnego wniosku o zmianę. Oznacza to, że nawet jeśli sąd orzekł, że czynność prawna była nieważna, w księdze wieczystej nadal może figurować wpis niezgodny z rzeczywistym stanem prawnym.
Czym jest powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej?
Aby doprowadzić do zgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, konieczne jest złożenie dodatkowego powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece). Dopiero na podstawie prawomocnego wyroku w tej sprawie, sąd wieczystoksięgowy dokona odpowiednich zmian w księdze wieczystej, przywracając stan sprzed wadliwej czynności prawnej. To pokazuje, że proces unieważnienia aktu notarialnego dotyczącego nieruchomości jest dwuetapowy i wymaga konsekwencji w działaniu.
A co z darowizną? Kiedy można odwołać akt z powodu rażącej niewdzięczności
W kontekście aktów notarialnych dotyczących darowizny, istnieje specyficzna instytucja prawna, która pozwala na jej "cofnięcie", choć w nieco innym sensie niż unieważnienie. Mowa tu o odwołaniu darowizny z powodu rażącej niewdzięczności obdarowanego. Jest to odrębna ścieżka prawna, która nie jest związana z wadami oświadczenia woli, lecz z postawą obdarowanego po otrzymaniu darowizny.
Unieważnienie a odwołanie darowizny: dwie różne ścieżki prawne
Ważne jest, aby odróżnić odwołanie darowizny od unieważnienia aktu notarialnego z powodu wad oświadczenia woli. Unieważnienie dotyczy wad samej czynności prawnej w momencie jej dokonywania (np. błąd, brak świadomości). Natomiast odwołanie darowizny jest możliwe, gdy po jej dokonaniu obdarowany dopuści się wobec darczyńcy rażącej niewdzięczności. Darowizna była w pełni ważna w momencie jej zawarcia, ale późniejsze zachowanie obdarowanego daje darczyńcy prawo do jej odzyskania. To dwie różne instytucje prawne, choć w efekcie prowadzą do podobnego skutku odzyskania przedmiotu darowizny.
Czym jest "rażąca niewdzięczność" w oczach sądu?
Pojęcie "rażącej niewdzięczności" nie jest precyzyjnie zdefiniowane w przepisach i zawsze jest oceniane przez sąd indywidualnie, w kontekście konkretnych okoliczności. Orzecznictwo sądowe wskazuje, że rażąca niewdzięczność to takie zachowanie obdarowanego, które jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i świadczy o braku wdzięczności w stopniu rażącym. Mogą to być zachowania takie jak:
- Fizyczne znęcanie się nad darczyńcą.
- Poważne przestępstwa przeciwko darczyńcy (np. kradzież, oszustwo, zniesławienie).
- Uporczywe uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego wobec darczyńcy (jeśli taki obowiązek istnieje).
- Porzucenie darczyńcy w chorobie lub niedostatku, gdy obdarowany miał możliwość udzielenia pomocy.
- Poważne naruszenia dóbr osobistych darczyńcy.
Nie każde nieporozumienie czy drobne uchybienie będzie uznane za rażącą niewdzięczność. Musi to być działanie o znacznym ciężarze gatunkowym.
Przeczytaj również: Unieważnienie aktu notarialnego: Kiedy i jak podważyć dokument?
Termin na odwołanie darowizny: tu również liczy się czas
Podobnie jak w przypadku wad oświadczenia woli, również przy odwołaniu darowizny obowiązuje termin. Darczyńca może odwołać darowiznę z powodu rażącej niewdzięczności w ciągu jednego roku od dnia, w którym dowiedział się o przyczynie odwołania. Po upływie tego terminu uprawnienie do odwołania darowizny wygasa. Jest to termin zawity, co oznacza, że jego przekroczenie powoduje utratę możliwości skutecznego odwołania darowizny. Dlatego, jeśli darczyńca dowiedział się o rażącej niewdzięczności, powinien niezwłocznie podjąć stosowne kroki prawne, najlepiej po konsultacji z prawnikiem.
